Танымдық-жорық

30.04.2026 ж. Жұмабек Ахметұлы Ташенев атындағы университет аға оқытушысы  Шеримбаева Ж.Д., аға оқытушысы Сапарова Н.Т., ғылым магистры, оқытушы Момынқұл Н.М., ғылым магистры, оқытушы Әлайдар Ф.Қ. «Түркістан сілемдеріне саяхат» атты танымдық жорық ұйымдастырылды. Жастар үшін өлкетану мен тарихты ұштастырған саяхатқа ЕП-25-2к, ЕП-25-3к топтарының студенттері қатыстырылды.

Ел тану мен жер тану – болашақ география және тарих мамандығының студенттері үшін ең үлкен мектеп. Жуырда біздің университеттің осы қос мамандығында білім алатын жас ізденушілерімен бірге Шымкент қаласынан Төле би ауданының інжу-маржаны – Қасқасу шатқалына қарай танымдық саяхат ұйымдастырдық. Бұл сапар жай ғана демалыс емес, өңірдің геоморфологиясын, гидрологиясын және бай тарихын көзбен көріп, көңілге тоқуға арналған нағыз ғылыми-далалық экспедиция болды.

1. Сапардың бастауы: Шымкенттен Сайрамға дейін

Біздің бағытымыз Шымкент қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай басталды. Қала шетіне шыға бере студенттерге аймақтың басты су артерияларының бірі – Бадам өзені туралы географиялық мәлімет берілді. Арыс өзенінің сол жақ саласы болып табылатын Бадам өзенінің бассейні мен оның өңір шаруашылығындағы рөлі талқыланды.

Көп ұзамай көлігіміз көне Испиджаб – бүгінгі Сайрам ауылының маңынан өтті. Тарихшы студенттер үшін бұл нағыз ашық аспан астындағы музей іспетті еді. Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан, Орталық Азиядағы ислам дінінің таралу орталықтарының бірі болған бұл көне шаһардың құрылу тарихы, ортағасырлық сәулет ескерткіштері мен кесенелері туралы тарихи мәліметтер ортаға салынды.

2. Көксаяқ (Георгиевка) ауылы және Көне Шіркеудегі кездесу

Келесі аялдамамыз – Төле би ауданының ірі елді мекендерінің бірі Көксаяқ (бұрынғы Георгиевка) ауылы болды. Саяхатымыздың алғашқы үлкен жаңалығы осы жерде күтіп тұрды. Ауыл XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында, патшалық Ресейдің қоныс аудару саясаты кезеңінде құрылған. Осы тарихи кезеңнің айқын куәгері – ауылдағы көне православиелік шіркеу (Әулие Георгий шіркеуі).

Бұл тарихи ғимаратқа тоқтап, ішіне кіргенімізде бізді шіркеу атасы (священник) мен сондағы қызметкер апайлар жылы қарсы алды. Олар студенттерге ғимараттың іргетасы қаланған уақыттан бастап, кеңестік кезеңдегі тағдыры және бүгінгі күнге дейін қалай сақталып қалғаны туралы құнды деректер айтып берді. Тарихшы студенттер ғимараттың архитектуралық ерекшеліктеріне мән берсе, географтар бұл қоныстану үдерістерінің аймақ демографиясына қалай әсер еткенін талдады.

3. Өнер мен тарих тоғысы: Суреттер галереясы

Көксаяқтан шығып, Тасарық ауылында орналасқан Суреттер галереясына (Төле би өңірінің суретшілер орталығы/мұражайы) ат басын бұрдық. Бұл жерде студенттер Төле би ауданының, әсем табиғаты мен Қасқасудың сұлулығын қылқаламмен өрнектеген жергілікті және отандық суретшілердің туындыларымен танысты. Галереяның құрылу тарихы, экспозициядағы картиналардың мән-мағынасы туралы қызықты ақпараттар тыңдап, студенттер өнер туындыларының аясында естелік суреттерге түсті. Табиғат сұлулығының өнерде қалай бейнеленетінін көру географтардың да, тарихшылардың да эстетикалық талғамын байыта түсті.

4. Леңгір маңы және Тау бөктеріндегі ауылдар

Сапарымыз ары қарай жалғасып, жолымыз Леңгір қаласының іргесінен өтті. Студенттерге Леңгірдің өткен ғасырдағы қоңыр көмір өндірісі орталығы ретінде қалай қалыптасқаны, қала мәртебесін алу тарихы түсіндірілді. Одан әрі жол тау шатқалына қарай өрлей берді. Оңтүстік Қазақстанның басты өзендерінің бірі – Арыстың ірі саласы саналатын таудың асау өзені Сайрамсудың үстімен өтіп, тау етегіндегі Достық, Ақайдар, Сұңғат сияқты кішігірім ауылдардың тарихы мен географиялық орналасу ерекшеліктеріне тоқталдық. Бұл ауылдардың табиғи ландшафтқа бейімделуі мен мал шаруашылығы, экотуризм әлеуеті сөз болды.

5. Жұмақ мекен – Қасқасу: Демалыс және сергу

Көптен күткен негізгі нысанымыз – Төменгі Қасқасу және Қасқасу ауылына да келіп жеттік. Мұнда таудан бастау алып, сыңғырлай аққан мөлдір де салқын Қасқасу өзенінің бойында студенттер демалып, сапардың шаршауын басты. Таудың таза ауасы, сарқыраған су дыбысы мен жасыл желек жастарға ерекше серпін берді. Географтар өзен арнасын, тау жыныстарын зерттеп, гидрологиялық өлшемдерге назар аударса, тарихшылар осы өңірдегі ежелгі тайпалар мен қоныстар туралы пікір алмасты.

6. Аңызға толы «Қырық қыз» жартасы

Саяхатымыздың ең әсерлі әрі қорытынды бөлігі – Қасқасу жанындағы атақты «Қырық қыз» жартасты жеріне бару болды. Табиғаттың өзі тастан қашап салғандай ерекше геоморфологиялық пішіндер – мүсіндер кешені студенттерді таңғалдырмай қоймады.

Мұнда біз табиғи ескерткіштің географиялық қалыптасу процесін (жел мен судың эрозиялық әсерін) түсіндірумен қатар, оның терең тарихи-аңыздық астарына үңілдік. Ел басына күн туған заманда жаугершіліктен қашып, намысын таптатпау үшін тасқа айналып кеткен қырық қыз туралы қазақ халқының қасиетті аңызы айтылды. Студенттер бұл жердің тылсым табиғатына тәнті болып, тарих пен географияның осылайша бір арнада тоғысатынына көз жеткізді. Керемет локацияда топтық және жеке суреттерге түсіп, рухани азық алдық.

Қорытынды

Шымкентке қайтар жолда студенттер алған әсерлерімен бөлісіп, үлкен толқыныста болды. Бұл саяхат – кітаптағы теориялық білімнің даладағы шынайы өмірмен, тарихтың табиғатпен қалай байланысатынын көрсеткен таптырмас тәжірибелік сабақ болды. Алған мәліметтер мен түскен суреттер алдағы уақытта студенттердің ғылыми жұмыстарына, рефераттары мен шығармашылық жобаларына үлкен негіз болмақ.